İklim değişikliğinin etkisiyle hızla eriyen buz tabakaları, Arktik coğrafyasının geleceğini kökten dönüştürmekte; yeni doğal kaynakların erişime açılması ve ortaya çıkan deniz rotaları ise bölgeyi küresel güç mücadelesinin merkezine yerleştirmektedir. Bu rekabetin ortasında kalan Grönland ise coğrafi konumu, yer altı kaynakları ve siyasi statüsü nedeniyle küresel güçlerin dikkatlerini üzerine çekmiştir. Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Çin, Avrupa Birliği (AB) ve Rusya farklı önceliklerle Grönland üzerinde bir nüfuz alanı kurmaya çalışırken, küresel rekabetin ortasında kalan Grönland ise kendi bağımsızlık sürecini inşa etmeye çalışmaktadır. Bu yazı, söz konusu aktörlerin dünyanın en büyük adası olan Grönland üzerindeki stratejilerini kıyaslayarak, Grönland’ın bağımsızlık yolundaki adımlarını tartışmaktadır.

ABD: Güvenlik Temelli Yaklaşım

ABD için Grönland öncelikle ulusal güvenlik ve askeri kapasiteyi güçlendirme meselesidir. Soğuk Savaş yıllarından beri faaliyet gösteren Thule Hava Üssü, Washington’un Arktik stratejisinde kilit rol oynamış; füze erken uyarı sistemleri ve uzay gözetim kapasitesi açısından kritik bir unsur olarak varlığını sürdürmüştür.¹ 2023 yılında bu üssün “Pituffik Uzay Üssü” adıyla yeniden tanımlanması, ABD’nin Arktik’teki askeri varlığını güncelleme ve kurumsallaştırma çabasını yansıtmaktadır. ABD Uzay Kuvvetleri tarafından yürütülen bu dönüşüm, Grönland’ın giderek artan jeopolitik değerinin askeri söylemlerle yeniden çerçevelenmesine işaret etmektedir.²

Washington’un Grönland politikasının kökeni, güvenlik merkezli bir söylemle II. Dünya Savaşı sonrasına kadar uzanmaktadır.

1946’da Başkan Harry S. Truman, Danimarka’ya adayı satın almak için 100 milyon dolar teklif etmiş;³ 2019’da ise Donald Trump benzer bir talebi, bu kez kamuoyuna daha agresif ve popülist bir üslupla taşıyarak gündeme getirmiştir.⁴ Truman’ın diplomatik kanallar üzerinden yürüttüğü teklif, Trump döneminde “emlak yatırımına” benzer bir retorikle yeniden canlanmıştır. 2024’te ikinci kez başkan seçilen Trump, Arktik ve Grönland dosyasına yönelik politikasını sertleştirmiş; Pituffik Üssü’nün genişletilmesi, yeni radar sistemlerinin kurulması ve ABD yatırımlarına özel statüler tanınması gibi önerilerde bulunmuştur.⁵

ABD’nin yalnızca söylemde değil, eylemde de doğrudan müdahale örnekleri bulunmaktadır. 2020’de Danimarka’yı devre dışı bırakarak Grönland hükümetine 12,1 milyon dolar değerinde kalkınma yardımı sağlayan Washington yönetimi, ikinci Trump döneminde yerel kültürel etkinliklere sponsorluk yapmış ve Amerikan şirketlerini yatırımcı olarak sürece dâhil etmiştir.⁶ Bu politikaların temel hedefi, Grönland’ın Çin ve Rusya gibi rakiplere açılmasını engellemek ve Kuzey Atlantik’in güvenliğini ABD liderliğinde garanti altına almaktır. Grönland’da bulunan nadir toprak elementlerine ulaşabilme de bu politikaların en nihai sonucudur.

Trump yönetiminin 2025’te sunduğu ‘Make Greenland Great Again Act’ ve ‘Red, White, and Blueland Act’ gibi tasarılar, Grönland’ın ABD’ye entegrasyonunu sembolik olarak gündeme taşımış; bu girişimler adada mülkiyet iddiası yaratarak, bağımsızlığa müdahale biçiminde okunmuştur.⁷

Ancak Grönland kamuoyu bu söylemlere güçlü tepki vermiştir. 2019’daki ‘satın alma’ çıkışına karşı beş ana parti liderinin ortak bildirisi ve dönemin muhalefet lideri Múte Bourup Egede’nin ‘Biz satılık değiliz’ çıkışı, ulusal bağımsızlık isteğinin söylemsel düzeyde savunulduğunu göstermektedir.⁸

2025 seçimlerinde bağımsızlık yanlısı Inuit Ataqatigiit (IA) Partisi’nin oy kaybederek Demokraatit Partisi’nin öne çıkması ise, toplumun hem ABD’nin müdahaleci diline mesafeli hem de ekonomik güvenlik taleplerine duyarlı bir pozisyon aldığını ortaya koymuştur.⁹ Grönland halkı küresel jeopolitik hamlelerin bilincinde, bağımsızlık yolunda tutarlı bir şekilde hareket etme refleksi göstermeye çalışmaktadır.

Çin: Kutup İpek Yolu Projesi Stratejisi

Çin’in Grönland’a ilgisi 2010’lu yılların ortalarında belirginleşmiş ve ekonomik yayılma, enerji ve maden kaynaklarına erişim ile yumuşak güç diplomasisi temelinde şekillenmiştir. Pekin yönetimi, 2018’de yayımladığı Arktik Politikası Beyaz Kitabı’nda kendisini “yakın Arktik devleti” olarak tanımlamış; bölgeye dair vizyonunu “barış, kalkınma ve iş birliği” kavramlarıyla açıklamıştır.¹⁰ Bu belgede Arktik’te altyapı ve ulaşım projelerinin geliştirilmesi hedeflenmiş, Grönland da Kutup İpek Yolu stratejisinin bir durağı olarak konumlandırılmıştır.¹¹

Grönland’ın bu stratejide limanlar, havaalanları ve doğal kaynak taşımacılığı için geçiş noktası olması öne çıkmaktadır. Ancak Çin’in sunduğu finansman teklifleri, “borç tuzağı diplomasisi” eleştirilerini beraberinde getirmiştir.

Sri Lanka’nın Hambantota Limanı örneğinde olduğu gibi,¹² Pekin’in geri ödeme güçlüğü yaşanan projelerde stratejik varlık devri talep ettiği bilindiğinden, Grönland’da Çin yatırımları da benzer riskler doğurmuştur.¹³ Danimarka’nın 2018’de havaalanı projelerine müdahale ederek Çin finansmanını engellemesi, bu kaygıların somut bir yansımasıdır.¹⁴

Çin’in yatırımlarının çevresel etkilerinin belirsizliği ve toplumsal katılımın sınırlılığı da sıkça eleştirilmektedir.¹⁵ Buna karşın bazı analizler, Çin’in ekonomik faaliyetlerinin uzun vadeli jeopolitik amaçlara hizmet ettiğini; bilimsel araştırmalar, altyapı yatırımları ve kültürel diplomasi yoluyla Arktik’te kalıcı bir etki yaratmayı hedeflediğini savunmaktadır.¹⁶ Bu gelişmeler, Çin’in Grönland’a dönük müdahale biçimlerinin yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda jeopolitik ve söylemsel düzeyde yeni-sömürgeci özellikler taşıdığını göstermektedir.

Grönlandlı siyasetçiler ise Çin’in ilgisini yalnızca tehdit unsuru olarak değil,  ayrıca ABD baskısına karşı dengeleme unsuru olarak da görmektedirler.

2025 seçimlerinden sonra iktidara gelen Demokraatit (Democrats) Partisi, Çin’le ilişkilerde pragmatik bir çizgi izlemiş; Dışişleri Bakanı Çin’i ülkenin en önemli ticaret ortaklarından biri olarak tanımlamıştır.¹⁷ Bu durum, Grönland’ın Çin karşısında edilgen bir nesne değil, stratejik özerkliğini korumaya çalışan bir aktör olduğunu göstermektedir. Çin’in yatırım merkezli dili, ABD’nin mülkiyetçi yaklaşımından daha örtük; AB’nin normatif söyleminden ise daha fırsatçı bir karakter taşımaktadır.

AB: Normatif Gücün Çevresel Yansıması

AB’nin Grönland politikasının odağında doğrudan askerî ya da ekonomik hâkimiyet değil; normatif yönetişim, çevresel standartlar ve kurumsal iş birlikleri yer almaktadır. AB’nin resmi diplomatik bağları sınırlı olsa da Danimarka üzerinden dolaylı egemenlik ilişkisi kurmakta ve bu bağlamda normatif gücünü bölgeye taşımaktadır.¹⁸

1985’te Avrupa Ekonomik Topluluğu’ndan ayrılan Grönland, balıkçılık anlaşmaları ve AB-Grönland Ortaklık Anlaşmaları aracılığıyla Brüksel’le ilişkilerini sürdürmüştür. 2021–2027 dönemi için imzalanan anlaşma kapsamında AB, Grönland’a 225 milyon avro tutarında hibe sağlamış; bu kaynağı eğitim, dijitalleşme, çevre ve sürdürülebilir kalkınma projelerine yönlendirmiştir.¹⁹

AB’nin söylemleri özellikle çevresel boyutta öne çıkmaktadır. Avrupa Parlamentosu’nun 2021 tarihli Arktik Raporu, Grönland’daki nadir toprak elementleri faaliyetlerinin AB çevre normlarına uygun şekilde yönetilmesini talep etmiş; bu da Grönland’ın kaynak kullanımının Brüksel’in standartlarıyla ilişkilendirildiğini göstermiştir.²⁰

Benzer şekilde Avrupa Komisyonu’nun 2024 tarihli performans raporunda, Grönland “özel statülü ortak” olarak tanımlanmış; eğitim, yeşil dönüşüm ve altyapı projelerine fon desteği öngörülmüştür.²¹

AB, 2024’te Grönland’da temsilcilik ofisi açarak diplomatik varlığını da güçlendirmiştir.²² Aynı zamanda sürdürülebilir hammadde zincirleri için iş birliği anlaşmaları yapılmış, fonların %90’ı eğitim politikalarına, geri kalan kısmı çevresel projelere ayrılmıştır. Bu çerçevede AB, kalkınma yardımı görünümünde de olsa, performans göstergeleri ve izleme mekanizmaları aracılığıyla yönetsel ve kültürel alanda etkisini artırmaktadır.

2025 yılında yapılan bir kamuoyu araştırmasında, Grönland halkının %60’ının AB üyeliğini desteklediği ortaya çıkmıştır.²³ Bu oran, Grönland tarihinde AB’ye dair en yüksek destek seviyesini göstermekte olup, bu artışta Trump’ın satın alma söyleminin etkili olduğu düşünülmektedir.

Grönland hükümeti, çevre politikaları ve kaynak yönetimi konusunda AB fonlarını kullanırken, bu yardımların kendi kalkınma önceliklerine göre şekillendirilmesi gerektiğini ifade etmektedir. Sonuç olarak, AB’nin Grönland üzerindeki etkisi doğrudan değil, ama eşit olmayan bir normatif zemin üzerinden kurulmuş bir güç ilişkisidir.

Rusya: Askeri Baskının Gölgesinde

Rusya’nın Grönland’daki varlığı doğrudan ekonomik yatırımlar ya da diplomatik angajmandan ziyade, askeri yığınak ve söylemsel stratejiler üzerinden hissedilmektedir. Moskova, Arktik’te askeri kapasitesini 2014 yılı sonrasında büyük ölçüde artırmış; eski üslerini modernize etmiş ve nükleer denizaltı filosunu genişletmiştir.²⁴ Kremlin, bu adımları meşru savunma olarak nitelese de söylem düzeyinde Arktik’i Rusya’nın “tarihsel etki alanı” ve “egemen çıkar bölgesi” olarak çerçevelemiştir.

Grönland iç siyasetinde ve kamuoyunda Rusya’ya yönelik doğrudan bir karşıtlık gelişmemiştir. Ancak 2022 sonrasında NATO tatbikatlarına verilen destek, Grönland hükümetinin Batı güvenlik mimarisiyle daha fazla uyumlandığını göstermektedir. Bu süreçte özellikle Inuit Ataqatigiit (IA) Partisi, Rusya’nın Arktik’teki militarizasyon politikasını eleştirmiş; güvenliğin yalnızca askeri araçlarla değil, aynı zamanda çevresel ve ekonomik boyutlarda da sağlanması gerektiğini savunmuştur.²⁵

Grönland, Rusya için doğrudan hedef değil; fakat ABD’nin ileri karakolu ve NATO altyapısının merkezi olarak bir güvenlik nesnesi konumundadır. ABD’nin Pituffik Üssü’nü genişletmesi ve radar sistemleri kurması, Moskova tarafından Grönland’ın Batı’nın “ön cephe” hattına dönüştürülmesi şeklinde yorumlanmaktadır.²⁶ Trump öncesi dönemde Grönland Rusya için güvenlik endişesi yaratan bölge olmuştur.

Rusya’nın Grönland’a yönelik stratejisi, Çin’in ekonomik yayılımından veya AB’nin normatif düzenlemelerinden farklı olarak jeopolitik sıkıştırma ve söylemsel baskı üzerinden ilerlemektedir. Bu yaklaşım, Grönland’ın bağımsızlık yolundaki manevra alanını daraltmakta ve onu NATO çerçevesine daha sıkı şekilde bağlamaktadır.²⁷Grönland bu durumda yalnızca doğal kaynaklar açısından değil, askeri-stratejik konumunun getirdiği jeopolitik yüklerle de tanımlanmaktadır.

Rusya, diğer aktörlerin aksine Grönland’ı doğrudan hedef almamakta; ancak Arktik’teki askeri yayılmacılığı ve söylemsel alan kontrolü yoluyla, Grönland’ın manevra alanını dolaylı olarak sınırlamaktadır. Ancak Trump sonrası dönemde Rusya’nın Grönland konusunda daha aktif bir konuma geçtiğinin sinyalleri ortaya çıkmıştır. Mart 2025’e gelindiğinde, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD'nin Grönland'a yönelik ilgisini tarihsel bağlamda "normal" olarak nitelendirmiştir.²⁸ Moskova, Ukrayna’daki faaliyetlerini de benzer bir söylemle haklılaştırmakta; Batı’nın politikalarını referans alarak kendi genişleme hamlelerine meşruiyet zemini oluşturmaktadır.

SONUÇ

Grönland, günümüzde yalnızca coğrafi bir ada değil, aynı zamanda küresel jeopolitik mücadelenin düğüm noktası hâline gelmiştir. ABD güvenlik söylemiyle, Çin yatırım merkezli stratejisiyle, AB normatif gücüyle ve Rusya askeri baskısıyla bölgeye müdahil olmakta; Grönland ise bu baskılar arasında kendi bağımsızlığını inşa etmeye çalışmaktadır. Bu nedenle Grönland, yalnızca Arktik’in değil, 21. yüzyıl uluslararası düzeninin de geleceğini okumak için kritik bir laboratuvar işlevi görmektedir.

Referanslar

^{1 Jacobsen, Marc “Greenland’s Arctic Advantage: Articulations, Acts and Appearances of Sovereignty Games”, Cooperation and Conflict, 55/2 (2020), 170-192. https://doi.org/10.1177/0010836719882476}

^{2 Dillon, Connie - Brady, Steve. “Thule Air Base gets new name”. United States Space Force (6 Nisan 2023), https://www.spaceforce.mil/News/Article/3355840/thule-air-base-gets-new-name/}

^{3 Louis, Serah. “Why Trump wants to buy Greenland — and how much it could cost”. Financial Post (12 Şubat 2025), https://financialpost.com/news/why-trump-wants-to-buy-greenland-and-how-much-it-could-cost}

^{4 The Economist, “A polarising president: Donald Trump wants to buy Greenland” (16 Ağustos 2019), https://www.economist.com/europe/2019/08/16/a-polarising-president-donald-trump-wants-to-buy-greenland}

^{5 Dutta, Prasanta Kumar, vd. “US interest puts Greenland in focus”. Reuters (11 Mart 2025),  https://www.reuters.com/graphics/GREENLAND-ELECTION/MAPS/zjvqaeledvx/}

^{6 Nikel, David. “U.S. Eyes Greenland Again With $12.1 Million Aid, Denmark MPs Concerned”. Forbes (24 Nisan 2020), https://www.forbes.com/sites/davidnikel/2020/04/24/us-eyes-greenland-again-with-121-million-aid-denmark-mps-concerned/}

^{7 Congressional Records. Make Greenland Great Again Act. (13 Ocak 2025), https://www.congress.gov/bill/119th-congress/house-bill/361/text}

^{8 AP News. “Greenland party leaders reject US interest in buying island”. (18 Ağustos 2019), https://apnews.com/article/greenland-election-politics-trump-03635aac237fc6955a820ae2de07143a}

^{CBS News. “Greenland responds to Trump: ‘We're not for sale’”. (19 Ağustos 2019), https://www.cbsnews.com/news/greenland-responds-trump-speech-we-dont-want-to-be-americans/.}

^{9 Bryant, Miranda. “Greenland election: Democrat party wins surprise victory amid spectre of Trump”. Guardian (12 Mart 2025),  https://www.theguardian.com/world/2025/mar/12/greenland-election-opposition-democrat-party-wins-surprise-victory-amid-spectre-of-trump}

^{10 The State Council Information Office of the PRC. China’s Arctic Policy [White Paper]. (Ocak 2018), http://english.www.gov.cn/archive/white_paper/2018/01/26/content_281476026660336.htm}

^{11 Zreik, Mohamad - Derendiaeva, Olga, “The Polar Silk Road: China’s strategic engagement and its implications for Arctic governance”, Polar Geography, (2025), 1-21. https://doi.org/10.1080/1088937X.2025.2477000}

^{12 Abi-Habib, Maria. “How China got Sri Lanka to cough up a port”. The New York Times (25 Haziran 2018), https://www.nytimes.com/2018/06/25/world/asia/china-sri-lanka-port.html}

^{13 Chellaney, Brahma. “China’s debt-trap diplomacy”. Project Syndicate (23 Ocak 2017), https://www.project-syndicate.org/commentary/china-one-belt-one-road-loans-debt-by-brahma-chellaney-2017-01}

^{14 Matzen, Erik - Daly, Tom. “Greenland's courting of China for airport projects worries Denmark”. Reuters (23 Mart 2018), https://www.reuters.com/article/us-china-arctic-greenland-idUSKBN1GY25Y/}

^{15 Whitney, Lackenbauer, P. vd. China’s Arctic Ambitions and What They Mean for Canada. Calgary: University of Calgary Press, 2018. https://www.econstor.eu/bitstream/10419/200718/1/978-1-55238-903-4.pdf}

^{16 Kuo, Mercy A. “Greenland and Great Power Competition”. The Diplomat (19 Mart March 2025), https://thediplomat.com/2025/03/greenland-and-great-power-competition/}

^{17 The Economic Times. “Greenland rubs Donald Trump the wrong way as leaders push for deep trade cooperation with China in fisheries and sustainable development”. (29 Mart 2025), https://economictimes.indiatimes.com/news/international/us/greenland-rubs-donald-trump-the-wrong-way-as-leaders-push-for-deep-trade-cooperation-with-china-in-fisheries-and-sustainable-development/articleshow/119719556.cms?from=mdr}

^{18 Gad, Ulrik Pram. National Identity Politics and Postcolonial Sovereignty Games: Greenland, Denmark, and the European Union. Kopenhag: Museum Tusculanum Press. 2017.}

^{19 EC, European Commission. EU–Greenland Partnership 2021–2027: Strategic Framework. 2021. https://international-partnerships.ec.europa.eu/system/files/2021-12/mip-2021-c2021-9159-greenland-annex_en.pdf}

^{20 EP, European Parliament. Report on the Arctic: Opportunities, Concerns and Security Challenges. 2021. https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/ATAG/2021/698031/EPRS_ATA(2021)698031_EN.pdf}

^{21 EC, European Commission. Performance Statement: Decision on Overseas Association Including Greenland (2021–2027). Brussels: European Commission. 2024, https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/performance-and-reporting/programme-performance-statements/decision-overseas-association-including-greenland-performance_en}

^{22 EP, European Parliament. Greenland: Caught in the Arctic geopolitical contest. 2025. https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_BRI(2025)769527}

^{23 Wood, Julian. “Heading to the Poles: Greenland, the EU, and the 2025 Election Year”. European Studies Review (16 Şubat 2025), https://europeanstudiesreview.com/2025/02/16/heading-to-the-poles-greenland-the-eu-and-the-2025-election-year/}

^{24 Wezeman, Siemon T. “Military capabilities in the Arctic: A New Cold War in the High North”. Stockholm International Peace Research Institute. 2016. Erişim: 2 Eylül 2025. https://www.sipri.org/publications/2016/sipri-background-papers/military-capabilities-arctic}

^{25 Rasmussen, Rasmus Kjærgaard. “The desecuritization of Greenland’s security? How the Greenlandic self-government envision post-independence national defense and security policy”. Arctic Yearbook. 2019. Erişim: 2 Eylül 2025. https://arcticyearbook.com/images/yearbook/2019/Scholarly-Papers/15_AY2019_Rasmussen.pdf}

^{26 Tingley, Brett - Rogoway, Tyler. “The U.S. Can’t Buy Greenland But Thule Air Base Is Set To Become More Vital Than Ever Before”. The TWZ Newsletter (1 Aralık 2019), https://www.twz.com/29541/the-u-s-cant-buy-greenland-but-thule-air-base-is-set-to-become-more-vital-than-ever-before}

^{27 Dodds, Klaus - Nuttall, Mark. The Arctic: What Everyone Needs to Know (2nd ed.). Oxford: Oxford University Press. 2019.}

^{28 Rosenberg, Steve. “Rosenberg: Putin nods to Trump plans to seize Greenland”. BBC News (28 Mart 2025), https://www.bbc.com/news/articles/c7432451el7o}

^{29 Bykova, Alina. “Bezos and Gates-Backed Mining Company Prepares to Drill in Greenland”. High North News (10 Ocak 2025), https://www.highnorthnews.com/en/bezos-and-gates-backed-mining-company-prepares-drill-greenland}

^{30 Critical Metals Corp. “Critical Metals Corp.’s Releases First S-K 1300 Report on the Tanbreez 4.7 Billion Metric Ton Kakortokite Host Rock”. (12 Mart 2025), https://www.criticalmetalscorp.com/news-releases/news-release-details/critical-metals-corps-releases-first-s-k-1300-report-tanbreez-47}

^{31 Hoffman, Nikolaus. “Buying Greenland Would Be A Huge Boost to US Bitcoin Mining”. Nasdaq Website (8 Ocak 2025), https://www.nasdaq.com/articles/buying-greenland-would-be-huge-boost-us-bitcoin-mining}

^{32 Arctic Portal. “Greenlanders have voted – major changes ahead?”. (12 Mart 2025), https://arcticportal.org/ap-library/news/3707-greenlanders-have-voted-major-changes-ahead.}

^{33 Anderson, Patrik - Zeuthen, Jesper W. “How China Left Greenland: Mutually Reinforcing Securitization Policies and Chinese Mining Plans in Greenland”. Greenland in Arctic Security: (De)securitization Dynamics under Climatic Thaw and Geopolitical Freeze. ed. Marc Jacobsen, vd. 175-195. Michigan: University of Michigan Press, 2024.}