Kentsel yenileme projeleri, endüstriyel koridorlar, ulaşım ve enerji altyapısı, inovasyon bölgeleri gibi türleriyle öne çıkan mega projeler, ulusal veya ulus ötesi sermayenin öncülüğünde yeniden yapılandırılmış ve bölgeselleştirilmiş alanlardır.¹ Kalkınma sürecinin ayrıcalıklı parçacıkları² olarak tanımlanan mega projeler, çok sayıda farklı paydaşı dahil eden büyük ölçekli dönüşüm projelerini ifade etmektedir.³ Küreselleşme ve dijital dönüşüm çağında stratejik mega projelerin yükselişi, yalnızca kentsel gelişime katkı sunmamakta; politik, ekonomik, sosyal ve çevresel boyutlarıyla devletlerin markalaşma sürecine de yardımcı olmaktadır. Dijitalleşme sayesinde uygulanabilir çözümlerle mega projelerin karmaşık ve çok yönlü yapısı uyumlu hale gelmektedir.

Mega projeler, şehre yatırım çekmenin ötesinde, daha geniş kapsamlı bir katkı olarak şehir markalama (city branding) sürecini de mümkün kılmaktadır.

Şehirler yatırım ve yetenek çekmenin yanı sıra pek çok hedefe ulaşmak için küresel bir rekabet içerisindedir. Bu bağlamda, şehrin itibarını, imajını ve kaynaklarını yönetmeye yönelik tutarlı stratejiler geliştirmek gerekmektedir. Ekonomik kalkınmanın öncüsü olan şehirlerin, rekabet gücü elde ederken kendine özgü yapılarıyla marka değeri kazanması, stratejik bir eylem sürecini beraberinde getirmektedir. Bunun araçlarından biri olarak mega projeler, istihdam imkanları ile birlikte bölge zenginliğini artırmanın yanı sıra, şehrin ilgi çekici hale gelmesini sağlamaktadır.

Bu analizde birer şehir markalama aracı olarak sunulan iki mega proje incelenmektedir. Güney Kore’nin Songdo Uluslararası İş Bölgesi (Songdo IBD) projesi akıllı şehirleşme modelini temsil ederken, Çin’in Huangpu Veri Özel Bölgesi veri egemenliğini öne çıkarmaktadır. Yani, bu projeler dijital dönüşümün iki farklı modelini yansıtmaktadır. Güney Kore ve Çin ilerleyen teknolojileri, yapay zeka atılımları, veri altyapıları ve akıllı şehir teknolojileriyle küresel rekabette öne çıkan iki güçlü aktör olarak yalnızca dijital altyapı projeleri geliştirmemekte; aynı zamanda şehir ve ülke markalama stratejilerinin mekânsal tezahürleri olarak anlamlı bir veri sunmaktadırlar.

Dijital Kentselliğin Laboratuvarı: Songdo International Business District (IBD)

Son yıllarda Güney Kore, kullanıcı dostu şehir konseptini yaygınlaştırarak geleneksel kent modelinde bir değişim sürecinden geçmektedir. Songdo IBD gibi akıllı şehirlerin ortaya çıkışı, daha çekici bir kentsel görünüm oluşturma isteğinin bir tezahürüdür.⁴ Incheon Serbest Ekonomik Bölgesi’nin bir parçası olarak kurgulanan Songdo IBD, bir akıllı şehir tasarımı olarak planlanmıştır. Proje, dünyanın ilk sıfırdan inşa edilen büyük ölçekli akıllı şehri olarak anılmaktadır.⁵ Ayrıca şehir, Incheon Uluslararası Havalimanı’na da yakın olması sebebiyle mal ve insan hareketini kolaylaştıran bir aerotropolis (havalimanı şehri) olarak da pazarlanmıştır.⁶

Songdo IBD’nin geliştirme hakları, 2003 yılında küresel inşaat firması Gale International ve Güney Kore’nin en büyük çelik üreticisi POSCO’ya verilmiştir.⁷ 1979 yılında oluşturulan “Songdo Bölgesi İçin Kamu Sularının Geri Kazanımı Temel Planı”na dayanarak ıslah edilen arazi üzerine inşa edilen Songdo IBD⁸ projesi, kentsel sorunları ele almayı hedeflemektedir. Başlangıçta yatırımcı çekmek hususunda başarılı olmasına rağmen, 1997 Asya krizi ve iç siyasi gelişmeler inşaat planlarının durdurulmasına sebep olmuştur.⁹ 2003 yılında ise Güney Kore Serbest Ekonomik Bölgeleri (Free Economic Zones) hayata geçirilmiş; ülkenin genel ekonomi kurallarından bağımsız, özel kuralların ve teşviklerin olduğu coğrafi alanlar oluşturulmuştur. Songdo IBD şehri de bu kapsamda planlanmış ve inşaatına 2005 yılında başlanmıştır.¹⁰

U-City Strateji Planı (Ubiquitous City Strategy Plan) Songdo IBD projesinin icrası için önem arz etmektedir.¹¹ U-City yaklaşımı, bilgi ve iletişim teknolojilerinin entegre edildiği, dijitalleşmiş bir şehir modelini temsil etmektedir. Bu bağlamda proje, sistematik ve planlı bir dokümanla desteklenmekte; verinin sürekli toplanabildiği ve vatandaşların kesintisiz dijital hizmet alabildiği bir vizyonu ortaya koymaktadır. U-City Strateji Planı kapsamında akıllı altyapı inşası (smart infrastructure), kentsel hizmetlerin dijitalleşmesi, entegre yönetişim ve kamu-özel sektör iş birliği hedeflenmektedir. Proje, U-City planlamasının kapsamlı bir örneğidir.

Bu doğrultuda projenin temel stratejik amacı, bölgeyi araştırma, eğitim ve iş alanlarında bir cazibe merkezi haline getirmektir.¹² “Kuzeydoğu Asya’nın iş merkezi” olarak konumlanma arayışıyla küresel rekabetin ve yabancı yatırımın bölgeye çekilmesi ideali, projenin stratejik temelini oluşturmaktadır.

Şekil 1: Songdo IBD Haritası¹³

Songdo IBD, 100 milyon fit karelik bir alanı kapsamakta olup; bunun 50 milyon fit karesi ticari alanlardan, 35 milyon fit karesi konutlardan ve Central Park dâhil 10 milyon fit karesi kamusal alanlardan oluşmaktadır.¹⁴ 11 bölgeye ayrılan şehrin 1-4. Bölgelerinde, ticari binalar, konutlar, kongre merkezi ve mağazalar gibi ana imkanlar ve çeşitli endüstriyel tesislerin yer aldığı Uluslararası İş Bölgesi bulunmaktadır. 5-7. Bölgelerde ise beş uluslararası üniversiteden oluşan Songdo Kampüs Kasabası bulunmaktadır. Henüz inşa edilmemiş diğer bölgelerde ise ek konut kompleksleri, ticaret limanı ve diğer tesislerin yer alması planlanmaktadır.¹⁵

Songdo IBD’nin U-City kurgusu şu bileşenlerden oluşmaktadır:

• U-Home: Gerçek zamanlı enerji kullanımı takibi ve cihaz yönetimine imkan veren IoT sensörleri, güvenlik ve konforu artıran akıllı uygulamalar.
• U-Work: Akıllı ofisler, kesintisiz geniş bant bağlantı.
• U-Traffic: Toplu taşıma bilgilendirme sistemleri, aktif otopark yönlendirmesiyle ulaşımın akıcılığı, gerçek zamanlı sinyal kontrolü.
• U-Health: Giyilebilir sağlık izleme cihazları, dijital sağlık kayıtları ile mekandan bağımsız kişiselleştirilmiş hizmet, teletıp hizmetleri.
• U-Environment: Merkezi atık sistemi, yeşil bina standartları, rüzgar hızı, sıcaklık, nem ve görüş mesafesini ölçen sensörler.
• U-Public Service: Ücretsiz Wi-Fi, medya panoları.
• U-Education: Sanal sınıflar, çevrimiçi öğrenme platformları ve yüksek kaliteli okullar.¹⁶

Şekil 2: Songdo Canal Walk¹⁷

U-City olmanın yanı sıra şehir, bir Eko Şehir olma idealini de taşımaktadır.

Songdo içerisinde yer alan Uluslararası İş Bölgesi (International Business District), LEED-Leadership in Energy and Environmental Design (Enerji ve Çevre Tasarımında Liderlik) ön sertifikası alan ilk bölgedir.¹⁸ Şehrin en yenilikçi özelliği, pnömatik atık toplama sistemidir. Bu sistem kapsamında atıklar, evlerden/ofislerden özel borular aracılığıyla doğrudan yer altı tesisine çekilmekte; çöp arabalarıyla oluşabilecek trafik ve sera gazı emisyonu sorunu azalmaktadır.¹⁹ Yeşil tasarım ve çevresel sürdürülebilirlik projenin temel ilkeleridir. Bu bağlamda, şehir arazisinin önemli bir kısmı yeşil alanlara ve parklara ayrılmıştır. 2012 yılında Yeşil İklim Fonu (GCF) genel merkezi Songdo’ya taşınmış; böylece şehir yeşil finans alanında küresel bir merkez haline gelmiştir.²⁰ Ayrıca şehrin Dünya Bankası Kore Ofisi, Küresel Yeşil Büyüme Enstitüsü, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Ofisi gibi uluslararası kuruluşlara ev sahipliği yapması görünürlüğünü artırmaktadır.²¹

Proje yönetimi ve finans konusunda bazı zorluklar ve eleştiriler söz konusudur. Zira, 2014 yılında tamamlanması beklenen projenin 2026 yılına kadar uzatılması, yatırımcılar için belirsizliğe neden olmuştur. 2008 Küresel Finans Krizi, Kore hükümetinin uyguladığı sınırlamalar ve geliştirici özel sektör firmalarının hükümetle uyuşmazlıkları bu belirsizliği tetiklemiştir. Öte yandan, projenin yavaş ilerlemesi sebebiyle şehrin boş kalma oranı yükselmiştir. Bir diğer eleştiri konusu akıllı sistemlerin performansı üzerinedir. Şehir sakinleri tarafından kullanılmayan teknolojilerin varlığının yanı sıra, yoğun sensörler ve gözetim kameraları ile izlenen bir şehir kurgulanması, mahremiyet endişelerine sebep olmuştur. Dolayısıyla, şehrin planlanması ile uygulama süreci arasındaki tutarsızlık, tasarım ve erişim sorunları, yüksek yaşam maliyeti bir “tekno-apartheid” olarak adlandırılarak sosyal eşitsizlik eleştirilerine neden olmuştur. Şehir, farklı sosyal arka planlara, deneyimlere ve profillere sahip insanların olmaması sebebiyle yapay olarak algılanmıştır.²² Ayrıca, akıllı şehir tasarımı ile Songdo, şehrin yaşam kalitesini artırmayı hedeflerken bir yandan da Güney Kore’ye ait kimliği ve değerleri yansıtma konusunda geri planda kalmıştır. Çok katmanlı bir uygulama alanı olan Songdo’nun geleneksel Kore kentsel gelişiminden sapma göstermesi eleştirilmektedir.

Veri Egemenliği Arayışı: Huangpu Veri Özel Bölgesi

Günümüzde dijital ekonomi, Çin ulusal kalkınma stratejisinin en önemli unsurlarından birisidir. Veri ve bilgi teknolojilerinin verimliliği artırmak için kullanılması olgusu, dijital ekonominin bir parçasıdır. Verinin, dijitalleşme ve ulusal kalkınmanın temeli olduğuna inanan Çin; nesnelerin interneti, büyük veri, yapay zeka, blok zinciri, 5G gibi alanlarda öncü olmak istemektedir. Bu da dijital ekonomiye ve veri egemenliği arayışına yönelmeyi gerektirmektedir. Nitekim, 2020 yılında Parti-Devlet Konseyi kararında Çin, veriyi arazi, emek, sermaye ve teknolojiye eşdeğer bir üretim faktörü ilan etmiş ve stratejik ulusal kaynak olarak tanımlamıştır. Veri piyasasının kurallarını belirleyen Çin, veri üzerinde hak sahibi olduğunu iddia etmektedir.²³

Huangpu Veri Özel Bölgesi, Guangzhou Kalkınma Bölgesi (Guangzhou Development District) içerisinde kurulan bir pilot alt bölgedir. Çin’in ulusal düzeyde ekonomik kalkınma bölgesi olarak tanımladığı kalkınma bölgeleri yüksek teknoloji, araştırma-geliştirme, inovasyon ve stratejik sektörlere odaklanmaktadır.

Özellikle reform sürecinde bir deney laboratuvarı işlevi gören kalkınma bölgeleri,²⁴ yüksek teknolojiye geçişle birlikte akıllı şehirleri ve dijital dönüşümü de beraberinde getirmiştir. Bu doğrultuda, Guangzhou Kalkınma Bölgesi gibi bölgeler, yeni nesil bilgi teknolojileri üzerine yoğunlaşmış; Huangpu Veri Özel Bölgesi gibi alt bölgeler de Smart Huangpu Entegre Operasyon Komuta Platformu (Smart City Brain) isimli kapsamlı bir operasyon komuta platformu inşa ederek ‘veri adaları’ gibi darboğaz sorunları çözmeye odaklanmıştır. Bu platform 3,1 milyar veri parçasını yönetmekte ve 40’tan fazla departmana hizmet sağlamaktadır. Ayrıca platform; kamu hizmetleri, kamu yönetimi, kamu güvenliği ve ekonomik operasyon temalarına odaklanmaktadır.²⁵

Huangpu Veri Özel Bölgesi, veri yönetişimi ve dijital dönüşüm için bir ekosistem oluşturarak yapay zeka endüstrilerini teşvik etmektedir.²⁶ Bir dijital dönüşüm pilot bölgesi olarak Huangpu Veri Özel Bölgesi, 700’den fazla yapay zeka kuruluşunu barındırması ve geniş bir yapay zeka sanayi alanına sahip olmasıyla öne çıkmaktadır.²⁷

Veri endüstrisinin liderliği için oluşturulan bölgede, Guangzhou Veri Borsası Huangpu Hizmet Alanı’nda 329 milyon renminbi (Çin Yuanı) üzerinde işlem hacmi gerçekleşmiştir. Ayrıca, alanın 99 üyesi vardır ve 177 ürün listelenmektedir. Böylece veri elementleri pazarı standartlaştırılmakta ve verimli dolaşım teşvik edilmektedir. Bölgedeki işletmelerin düşük irtifa ekonomisi (Zhijiabao) ve akıllı ulaşım (Yunlida) alanlarında uzmanlaşmış veri ürünleri geliştirmeleri, bölgesel endüstriyel avantajı artırmaktadır.²⁸  Veri akışı, veri ticareti, regülasyon inovasyonu ve dijital ekonomi teşvikleriyle bölge yeni nesil veri temelli bir özel bölgedir. Bölgede dijital dönüşümün örneklerinden biri de Huangpu No 1 Akıllı Hesaplama Kümesi’nin inşasıdır. Küme, yaklaşık 1024P zeka destekli hesaplama kapasitesini ve dijital ekonomi ile reel ekonominin entegre gelişimini hedeflemektedir.²⁹ Ayrıca, Guangzhou akıllı şehir gelişimi değerlendirmesi kapsamında Huangpu Veri Özel Bölgesi, yüksek puanlar almaktadır.³⁰ Huangpu Veri Özel Bölgesi bu özellikleriyle Çin’in devlet merkezli veri egemenliği anlayışını yansıtmaktadır. Bölge, Çin’in veri varlıklarını yönetme, işletme, ticarileştirme stratejisinin yerel bir örneği olarak değerlendirilmektedir.

Şekil 3: Guangzhou Finans Merkezi³¹

Çin’in Dijital İpek Yolu kapsamında bir araç olarak düşünülebilecek bölge, yüksek teknoloji endüstrisini idare etmenin yanı sıra, veri ticaretini bizzat devletin yönlendirdiği yeni nesil bir kalkınma bölgesi vizyonunu ortaya koymaktadır. Yabancı sermayenin ve küresel şirketlerin en yoğun olduğu bölgelerden biri olarak Huangpu, sınır ötesi veri akışını ve veri güvenliğini test etmek için ideal bir alandır. Öte yandan, tamamen parti-devletin kontrolünde ilerleyen veri yönetimi, yabancı şirketler için engeller doğurabilmektedir. Çin’in veri kontrolündeki katı kısıtlamalar ve muğlak yasal düzenlemeler yabancı işletmelerin negatif algısını tetikleyebilmektedir. Her ne kadar Çin dijital dönüşümde hızlı bir ilerleme kaydetse de koordinasyon eksikliği aşılması gereken bir meseledir.

Değerlendirme

Günümüzün gelişen teknolojileriyle mega projeler yalnızca ekonomik bir anlam üretmezler. Sembolik ve anlatısal araçlar haline de gelerek uluslararası rekabetin ve algı yönetiminin dijital dönüşüm boyutunu ortaya koyarlar. Songdo IBD ve Huangpu Veri Özel Bölgesi, iki farklı vizyonu yansıtsa da; bu projelerin birer yer markalama aracı olarak sunulması, devletin kendini dünyaya nasıl anlattığını mekânsal düzlemde görünür kılma noktasında ortak bir hedefe sahip olduklarını göstermektedir. Bilhassa ABD-Çin teknolojik rekabetinin derinleştiği bir uluslararası ortamda dijital mega projeler yeni bir sistem mücadelesini gün yüzüne çıkarmaktadır.

Ayrıca, her iki proje de bir model ihraç etmektedir. Songdo IBD, akıllı şehir konseptini küresel ölçekte pazarlarken; Huangpu Özel Veri Bölgesi, Çin’in dijital ekonomi modelini Küresel Güney başta olmak üzere farklı coğrafyalara tanıtmak istemektedir. 

Ülkenin uluslararası görünürlüğüne katkı sunan yer markalama, yalnızca logolardan ve sloganlardan ibaret değildir. Mekânın kendisi de markayı temsil etmektedir. Bu doğrultuda kuruluş mantığı ile Songdo IBD, bir liberal-küresel akıllı şehir markalama örneğidir. Eko-Şehir, Geleceğin Şehri gibi anlatılarla ve teknolojik altyapısıyla görünürlük elde etmiştir. Modern, küresel, çevreci ve teknolojiyle uyumlu şehir markası Songdo’yu temsil etmektedir. Huangpu Veri Özel Bölgesi ise devlet merkezli dijital egemenlik olgusuyla dikkat çekmektedir. Songdo IBD gibi bir görünür şehir manzarası olmasa da yapay zeka altyapısı, veri borsası, devlet kapasitesi ve yönetişimine katkısı itibarıyla ulusal örnek bölge ve dijitalleşen Çin’in sembolü olarak sunulabilecek bir anlatıya sahip marka alanıdır. Bu iki örnekle farklı devlet kimliklerinin mekâna ve markalaşma süreçlerine yansımaları görülmektedir. Özetle, dijital mega projeler ekonomik olmanın ötesinde birer jeopolitik iletişim aracıdır. 21. yüzyılda şehirler artık yalnızca bir yaşam alanı değil, devletlerin anlatılarını dünyaya sundukları sahnelerdir.

Referanslar

^{1 Gerardo del Cerro Santamaría, “Megaprojects, Development and Competitiveness: Building the Infrastructure for Globalization and Neoliberalism”, Athens Journal of Social Sciences 6, sy. 4 (2019): 263-290.}

^{2 Albert O. Hirschman, Development Projects Observed (Washington, D.C.: Brookings Institution, 1967).}

^{3 Bent Flyvbjerg, “What You Should Know About Megaprojects and Why: An Overview”, Project Management Journal 45, sy. 2 (2014): 6–19.}

^{4 İdil Ayral – Seung Won Cha, “Songdo: A Case Study of Underutilized Public Spaces”, International Journal of Social Science and Humanity 14, sy. 3 (2024): 95–103.}

^{5 Nir Kshetri - Lailani L. Alcantara - Yonghoon Park, “Development of a Smart City and Its Adoption and Acceptance: The Case of New Songdo”, Communications & Strategies 96 (2014): 113–128.}

^{6 Somayya Madakam ve Rajesh M. Holmukhe, “Songdo Smart City: An Aerotropolis and a Ubiquitous City”, içinde Big Data Analytics for Smart and Connected Cities, (Hershey, PA: IGI Global, 2019).}

^{7 Hyun Bang Shin, “Envisioned by the State: Entrepreneurial Urbanism and the Making of Songdo City, South Korea”, içinde Mega-Urbanization in the Global South: Fast Cities and New Urban Utopias of the Postcolonial State, ed. Ayona Datta ve Abdul Shaban (New York: Routledge, 2017), 83–100.}

^{8 Sang Keon Lee - Heeseo Rain Kwon - HeeAh Cho - Jongbok Kim - Donju Lee, International Case Studies of Smart Cities: Songdo, Republic of Korea, Discussion Paper No. IDB-DP-463 (Washington, D.C.: Inter-American Development Bank, Institutions for Development Sector, Fiscal and Municipal Management Division, 2016).}

^{9 Natalia Potera, “The Importance of Urbanization in the Process of Shaping the ‘Ubiquitous City’ on the Example of Songdo International Business District, South Korea”, KSZPP 10, sy. 3 (2023): 19.}

^{10 Joey Jung, Songdo City: Blueprint or Black Sheep? (Washington, D.C.: Charter Cities Institute, Kasım 2024).}

^{11 Lee vd., International Case Studies of Smart Cities: Songdo, Republic of Korea.}

^{12 송도국제화복합단지개발(주), 인천경제자유구역 송도국제도시 송도국제화복합단지 실시계획(변경) 승인서(요약) (Mart 2022), 1.}

^{13 Jung, Songdo City: Blueprint or Black Sheep?, 18.}

^{14 Gale International, “Songdo History”, Songdo Development Partnership, 2019, erişim 9 Aralık 2025, http://songdo.com/about/ - history.}

^{15 Jung, Songdo City: Blueprint or Black Sheep?, 18.}

^{16 Myungjun Jang ve Soon-Tak Suh, “U-City: New Trends of Urban Planning in Korea Based on Pervasive and Ubiquitous Geotechnology and Geoinformation”, içinde Computational Science and Its Applications – ICCSA 2010: International Conference, Fukuoka, Japan, March 23–26, 2010, Proceedings, Part I, (Ed. David Taniar, Osvaldo Gervasi, Beniamino Murgante, Eric Pardede, Bernady O. Apduhan) (Berlin: Springer, 2010), 262–270.}

^{17 KPF, “Songdo Canal Walk”, t.y., erişim 10 Aralık 2025, https://www.kpf.com/project/songdo-canal-walk.}

^{18 Sarah Stanley, “USGBC Announces Songdo IBD as the First to Earn LEED for Communities Precertification”, U.S. Green Building Council, 16 Haziran 2017, erişim 10 Aralık 2025, https://www.usgbc.org/articles/usgbc-announces-songdo-ibd-first-earn-leed-communities-precertification.}

^{19 Andrea Francesca Barsanti, “Songdo, South Korea’s First Greenfield Smart City in the World”, Innovando News, 31 Ekim 2025, erişim 10 Aralık 2025, https://en.innovando.news/songdo-corea-sud-prima-smart-city-greenfield/.}

^{20 Seo Bong-man, 송도국제도시 내 금융관련 산업 투자유치전략 도출 (Incheon: Incheon Development Institute, 2013).}

^{21 Gale International, “Songdo History”.}

^{22 Olga Kolotouchkina ve Gildo Seisdedos, “Place Branding Strategies in the Context of New Smart Cities: Songdo IBD, Masdar and Skolkovo”, Place Brand and Public Diplomacy 14 (2018): 122.}

^{23 China Data Governance Research Center, China’s Data as a Fifth Market Production Factor: An Asset on Your Balance Sheet (2024).}

^{24 World Bank, Building Competitive Cities (Washington, D.C.: World Bank, 2012).}

^{25 SuperMap, “‘City Brain’ Boosts the Digital Transformation of Huangpu District, Shanghai”, SuperMap News, 22 Mart 2024, erişim 11 Aralık 2025, https://www.supermap.com/en-us/news/?82_3729.html.}

^{26 The People’s Government of Guanghzou Municipality, “Huangpu District Advances Digital-Economy Development” (黄埔区积极抢占数据产业发展制高点, 28 Ekim 2024, erişim 10 Aralık 2025, https://www.gz.gov.cn/ysgz/xwdt/ysdt/content/post_9944187.html}

^{27 China Daily, “Major Developments Made in Guangzhou’s Data Infrastructure, AI Industry”, 29 Ekim 2024, erişim 11 Aralık 2025, https://subsites.chinadaily.com.cn/guangzhou/gdd/2024-10/29/c_1039869.htm.}

^{28 The People’s Government of Guangzhou Municipality, “Huangpu District Advances Digital-Economy Development”.}

^{29 China Daily, “Major Developments Made in Guangzhou’s Data Infrastructure, AI Industry”.}

^{30 Zhang Shuangshuang - Khaw Khai Wah - Noorliza Karia, “Evaluating Guangzhou’s Smart City Development Status: Multi-Source Data”, Global Business and Management Research: An International Journal 16, no. 4s (2024): 101–112.}

^{31 Council on Tall Buildings and Urban Habitat (CTBUH), “Guangzhou CTF Finance Centre”, The Skyscraper Center, t.y., erişim 11 Aralık 2025, https://www.skyscrapercenter.com/building/guangzhou-ctf-finance-centre/176.}